Những ngày thời tiết nồm ẩm, độ ẩm trong nhà có thể tăng cao khiến sàn nhà đổ mồ hôi, quần áo lâu khô, chăn ga có mùi ẩm và tường dễ xuất hiện các vết mốc. Lúc này, máy hút ẩm trở thành thiết bị được nhiều gia đình sử dụng để kiểm soát hơi ẩm trong không gian sống.

Tuy nhiên, một câu hỏi rất nhiều người băn khoăn là: nhà nồm ẩm có nên bật máy hút ẩm cả ngày không? Câu trả lời là: không nhất thiết phải bật máy hút ẩm liên tục 24/24 giờ. Điều quan trọng hơn là kiểm soát độ ẩm trong nhà ở mức phù hợp và sử dụng chế độ hút ẩm theo tình trạng thực tế của không gian. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), độ ẩm tương đối trong nhà nên được duy trì dưới 60%, lý tưởng khoảng 30-50% RH. CDC cũng khuyến nghị giữ độ ẩm trong nhà không cao hơn 50% để hạn chế điều kiện thuận lợi cho nấm mốc phát triển.

Độ ẩm trong nhà bao nhiêu là tốt?

Độ ẩm thường được biểu thị bằng RH - Relative Humidity, tức độ ẩm tương đối. Có thể hình dung đơn giản:

EPA khuyến nghị độ ẩm trong nhà nên nằm trong khoảng 30-50% nếu có thể và duy trì dưới 60%. Độ ẩm cao kéo dài có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nấm mốc và các tác nhân sinh học phát triển. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng càng hút xuống thấp càng tốt. Không khí quá khô cũng không phải mục tiêu cần hướng tới trong sinh hoạt thông thường. Vì vậy, với gia đình sử dụng máy hút ẩm trong những ngày nồm, có thể lấy 45-55% RH làm khoảng mục tiêu thực tế, sau đó điều chỉnh theo nhiệt độ, cảm giác trong phòng và tình trạng ngưng tụ.

Nhà nồm ẩm có nên bật máy hút ẩm cả ngày?

Có thể chạy lâu trong những ngày độ ẩm rất cao, nhưng không nhất thiết phải chạy liên tục. Khi nhà đang ở mức 70-90% RH, máy hút ẩm có thể cần hoạt động trong thời gian dài để đưa độ ẩm về mức phù hợp.

Đặc biệt, nếu phòng có các dấu hiệu như:

• Sàn nhà ướt hoặc có cảm giác dính chân;

• Cửa kính thường xuyên đọng nước;

• Tường, góc phòng xuất hiện hơi ẩm;

• Quần áo phơi trong nhà lâu khô;

• Chăn ga có mùi ẩm;

• Phòng có mùi hôi ẩm đặc trưng;

• Độ ẩm trên máy đo thường xuyên trên 60-70%.

Trong những trường hợp này, việc máy hoạt động nhiều giờ là bình thường. Nhưng khi độ ẩm đã giảm xuống mức mong muốn, không cần thiết phải bắt máy tiếp tục hút liên tục với mục tiêu càng khô càng tốt.

Các máy hút ẩm có cảm biến độ ẩm hoặc humidistat thường có khả năng tự điều chỉnh: khi đạt độ ẩm cài đặt, máy sẽ ngừng hoặc chuyển sang chu kỳ hoạt động phù hợp; khi độ ẩm tăng trở lại, máy có thể tiếp tục vận hành. ENERGY STAR cũng mô tả đây là cách hoạt động của máy hút ẩm có humidistat. Nói cách khác, điều quan trọng không phải là: “Bật máy bao nhiêu tiếng?” mà là: “Độ ẩm trong phòng đang ở mức bao nhiêu và máy có đang giúp duy trì nó ở mức phù hợp hay không?”

Khi nào nên bật máy hút ẩm?

Không phải lúc nào bước vào mùa nồm cũng đồng nghĩa với việc phải bật máy ngay. Tốt nhất, gia đình nên có một chiếc ẩm kế hoặc sử dụng cảm biến độ ẩm tích hợp trên máy để theo dõi RH.

Trường hợp 1: Độ ẩm trên 60%

Đây là lúc nên cân nhắc bật máy. Nếu độ ẩm chỉ tăng trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng trở lại bình thường, có thể chưa cần hút ẩm trong thời gian dài. Nhưng nếu RH liên tục duy trì trên 60%, đặc biệt trong phòng kín, ít thông gió, nên chủ động hút ẩm. EPA khuyến cáo duy trì độ ẩm dưới 60%, lý tưởng 30-50%, nhằm hạn chế các vấn đề liên quan đến ẩm và nấm mốc.

Trường hợp 2: Độ ẩm 70-80% hoặc cao hơn

Đây là tình trạng cần xử lý tích cực hơn. Ở mức này, nhà thường bắt đầu xuất hiện cảm giác bí, ẩm và khó chịu. Nếu kéo dài, nguy cơ ngưng tụ trên các bề mặt lạnh và phát sinh nấm mốc cũng tăng. Khi đó, có thể cho máy chạy liên tục trong giai đoạn đầu để nhanh chóng kéo độ ẩm xuống vùng mục tiêu. Sau khi độ ẩm giảm, nên chuyển sang chế độ duy trì nếu máy có chức năng này.

Trường hợp 3: Phòng đang phơi quần áo

Quần áo ướt là một nguồn bổ sung hơi nước đáng kể cho không khí. Nếu phải phơi quần áo trong phòng kín, việc bật máy hút ẩm có thể giúp kiểm soát lượng hơi nước phát sinh và rút ngắn thời gian làm khô. ENERGY STAR cũng xếp tình trạng có quần áo đang được sấy/phơi trong không gian kín vào nhóm có tải ẩm cao khi đánh giá nhu cầu hút ẩm.

Trường hợp 4: Sau khi tắm, lau nhà hoặc nấu ăn

Những hoạt động này đều có thể làm tăng lượng hơi nước trong nhà. Thay vì để hơi ẩm lan ra toàn bộ không gian, nên ưu tiên xử lý ngay tại nguồn:

• Bật quạt hút khi tắm;

• Sử dụng máy hút mùi khi nấu ăn;

• Đóng cửa phòng tắm sau khi sử dụng nếu cần hạn chế hơi ẩm lan sang phòng khác;

• Lau khô những khu vực đọng nước;

• Sử dụng máy hút ẩm tại khu vực có độ ẩm cao khi cần thiết.

Kiểm soát nguồn hơi ẩm ngay từ đầu thường hiệu quả hơn việc chỉ phụ thuộc vào máy hút ẩm.

Khi nào nên tắt máy hút ẩm?

Một trong những sai lầm phổ biến là nghĩ rằng máy hút ẩm càng chạy lâu thì nhà càng tốt. Thực tế, có thể tắt hoặc để máy chuyển sang chế độ tự động khi:

• Độ ẩm đã về khoảng 45-55%: Đây là vùng khá phù hợp cho sinh hoạt thông thường. Nếu máy có chức năng cài đặt RH, có thể đặt mức mục tiêu phù hợp thay vì liên tục bật/tắt thủ công;

• Độ ẩm đã xuống dưới mức mong muốn: Nếu máy đo cho thấy độ ẩm đã quá thấp, không nên tiếp tục hút ẩm chỉ vì thời tiết bên ngoài vẫn đang nồm. Mục tiêu của máy hút ẩm là kiểm soát độ ẩm, không phải làm không khí khô tối đa;

• Phòng đã hết dấu hiệu ngưng tụ: Nếu cửa kính không còn đọng nước, sàn không còn ẩm và độ ẩm đã ổn định, có thể giảm thời gian hoạt động của máy. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng độ ẩm có thể tăng trở lại sau vài giờ, đặc biệt vào những ngày thời tiết nồm kéo dài. Vì vậy, nên theo dõi RH thay vì chỉ dựa vào cảm giác.

Nếu nhà bị ẩm ướt, không khí mùi ẩm nên bật điều hòa để trong nhà khô ráo và thoáng mát tránh đồ đạc như bàn ghế quần áo bị mốc và hỏng 

Có nên để máy hút ẩm chạy qua đêm?

Có thể, nếu phòng vẫn có độ ẩm cao và máy được thiết kế để hoạt động trong thời gian dài.

Tuy nhiên, cần đảm bảo:

• Máy đặt trên bề mặt chắc chắn, bằng phẳng;

• Không che cửa hút và cửa thoát khí;

• Bình chứa nước không có nguy cơ tràn nếu máy không có tính năng tự ngắt;

• Hệ thống thoát nước liên tục được lắp đúng cách nếu sử dụng;

• Bộ lọc được vệ sinh định kỳ;

• Không đặt máy sát tường hoặc vật cản khiến luồng khí lưu thông kém;

• Ưu tiên sử dụng chế độ tự động hoặc cài đặt độ ẩm thay vì ép máy hút liên tục ở mức thấp nhất.

Nhiều máy hút ẩm hiện nay có chức năng tự động ngắt khi bình chứa đầy. Một số dòng còn có cảm biến độ ẩm để máy tự động bật/tắt nhằm duy trì mức RH cài đặt.

Bật máy hút ẩm cả ngày có tốn điện không?

Có. Máy hút ẩm sử dụng điện để vận hành hệ thống làm lạnh, máy nén và quạt, vì vậy thời gian hoạt động càng dài thì mức tiêu thụ điện nhìn chung càng tăng. Tuy nhiên, “bật máy cả ngày” không đồng nghĩa với việc máy phải hút ẩm liên tục cả 24 giờ.

Nếu máy có humidistat, khi độ ẩm đạt mức cài đặt, máy có thể tự ngắt chu kỳ hút và chỉ hoạt động trở lại khi độ ẩm tăng. ENERGY STAR cho biết các máy hút ẩm có humidistat có thể tự động bật/tắt để duy trì độ ẩm mục tiêu.

Đây cũng là lý do không nên chỉ nhìn vào công suất điện của máy mà bỏ qua khả năng kiểm soát độ ẩm. Một thiết bị có công suất phù hợp, cảm biến độ ẩm chính xác và khả năng tự động điều chỉnh có thể hữu ích hơn việc sử dụng một chiếc máy công suất lớn nhưng phải vận hành thủ công liên tục.

Làm sao để máy hút ẩm hoạt động hiệu quả hơn?

• Đóng cửa phòng khi hút ẩm: Nếu đang hút ẩm cho một phòng cụ thể, nên hạn chế mở cửa liên tục. Việc mở cửa khiến không khí ẩm từ các khu vực khác hoặc từ bên ngoài đi vào, làm tăng tải ẩm và khiến máy phải hoạt động lâu hơn;

• Không mở cửa sổ tùy tiện khi ngoài trời đang nồm: Nhiều người có thói quen mở cửa để “thoáng nhà” khi thấy không khí bí. Nhưng nếu không khí ngoài trời đang có độ ẩm rất cao, việc mở cửa có thể đưa thêm hơi nước vào nhà. EPA cũng lưu ý việc thông gió cần được cân nhắc theo điều kiện bên ngoài; trong một số trường hợp, khi không khí ngoài trời ẩm, hút ẩm sẽ phù hợp hơn để kiểm soát độ ẩm trong nhà;

• Xử lý nguồn nước và rò rỉ: Máy hút ẩm không thể giải quyết triệt để tình trạng nước thấm tường, rò đường ống hoặc nước đọng lâu ngày. Nếu nhà có nguồn ẩm liên tục, cần xử lý nguyên nhân trước. EPA nhấn mạnh rằng kiểm soát nguồn nước và độ ẩm là yếu tố quan trọng để hạn chế nấm mốc; các khu vực ướt nên được làm khô càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24-48 giờ;

• Vệ sinh bộ lọc định kỳ: Bộ lọc bám nhiều bụi có thể ảnh hưởng đến khả năng lưu thông không khí của máy. Nên kiểm tra và vệ sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt trong những thời điểm máy phải hoạt động nhiều giờ mỗi ngày;

• Nhà nồm ẩm bao nhiêu thì dễ bị mốc?: Không nên hiểu rằng cứ đạt một con số RH nhất định là nấm mốc chắc chắn xuất hiện. Sự phát triển của nấm mốc còn phụ thuộc vào nhiệt độ, bề mặt vật liệu, sự ngưng tụ, thông gió và nguồn nước.

Tuy nhiên, độ ẩm cao kéo dài tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho nấm mốc phát triển. EPA khuyến nghị duy trì RH dưới 60%, lý tưởng 30-50%; WHO cũng xác định tình trạng ẩm ướt kéo dài và nấm mốc trong nhà là vấn đề cần được kiểm soát để giảm các nguy cơ liên quan đến sức khỏe hô hấp. Đặc biệt, nếu đã nhìn thấy nấm mốc trên tường, trần, đồ nội thất hoặc vải vóc, chỉ bật máy hút ẩm là chưa đủ.

Cần đồng thời:

• Làm sạch khu vực bị mốc phù hợp;

• Loại bỏ nguồn nước hoặc hơi ẩm gây ra tình trạng đó;

• Làm khô hoàn toàn vật liệu;

• Kiểm soát độ ẩm về mức phù hợp;

• Kiểm tra các khu vực có nguy cơ tái ẩm.

WHO nhấn mạnh rằng việc phòng ngừa hoặc xử lý tình trạng ẩm kéo dài và nấm mốc trong nhà là biện pháp quan trọng để giảm các tác động bất lợi liên quan đến môi trường trong nhà.

Vậy nhà nồm ẩm có nên bật máy hút ẩm cả ngày không? Câu trả lời là có thể sử dụng máy trong thời gian dài khi độ ẩm thực sự cao, nhưng không cần ép máy hút liên tục 24/24 giờ nếu độ ẩm đã đạt mức phù hợp. Cách sử dụng hiệu quả nhất là: Đo độ ẩm → hút ẩm khi RH cao → đưa về khoảng mục tiêu → để máy tự duy trì hoặc tắt khi không cần → kiểm tra lại khi độ ẩm tăng. Đối với gia đình thường xuyên gặp tình trạng nồm ẩm, một chiếc máy có cảm biến độ ẩm, chế độ tự động, khả năng cài đặt RH và công suất phù hợp với diện tích phòng sẽ thuận tiện hơn nhiều so với việc phải liên tục theo dõi và bật/tắt bằng tay. Quan trọng nhất, đừng chỉ tìm cách “làm khô không khí”. Hãy đồng thời kiểm soát nguồn hơi nước, thông gió hợp lý và xử lý các vị trí bị thấm hoặc ngưng tụ. Khi kiểm soát được nguồn ẩm, máy hút ẩm sẽ hoạt động hiệu quả hơn và gia đình cũng không phải phụ thuộc vào việc cho máy chạy liên tục.

Bài viết liên quan 

• Máy hút ẩm có tốn điện không? Dùng bao lâu mỗi ngày là hợp lý?
• Máy hút ẩm là gì? Những công dụng lợi ích nổi bật máy hút ẩm đem lại có thể bạn chưa biết?
• Mở Điều Hòa Cả Ngày Da Khô Và Khát Nước Liên Tục? Máy Tạo Ẩm Đang Trở Thành Giải Pháp Được Nhiều Gia Đình Lựa Chọn